یه کارتون ژاپنی: شهر اشباح

تو کشور ما متاسفانه عامه‌گرایی به شدت موج میز‌نه. یه سریال، یه مجله، یه آهنگ، یه خواننده، یه فیلم…هرچی که در و همسایه دیدن و شنیدن و گفتن خوب بوده، ما هم باید ببینم چون اونا گفتن. این وسط تعداد زیادی از آثار هنری درخور هستند که بدون اینکه ردی بین جماعت ایرانی باقی بذارن، میان و میرن و وارد سلیقه عمومی نمی‌شن. بعضی از سریال های تلویزیون آمریکا،گروهی از کارتون‌های ژاپنی یکی از نمونه‌ی بارز این جریان هستند.
شهر اشباح (Spirited Away) برنده اسکار بهترین انیمیشن سال 2001، نام کارتونیه که توسط هایائو میازاکی، کارگردان و انیمیشن ساز معروف ژاپنی ساخته شده ولی با وجود اسکاری که دریافت کرده، هنوز بعد از شش سال، موفق نشده جای خودشو تو فیلم های موردعلاقه‌ی خانواده های ایرانی باز کنه. شاید چون فکر می‌کنین که دو مقوله‌ی کارتون و بزرگسال بودن تو یه ظرف جا نمیشن، نباید طرف اینجور چیزا برین من باید همینجا تکلیفتون رو روشن کنم: برنده‌ی ‌جایزه‌ی خرس طلایی جشنواره برلین (جایزه برتر جشنواره برلین) و کسب عنوان پرفروشترین فیلم سینمای ژاپن با شکستن رکورد فروش تایتانیک (1997) [که البته بعداً با فیلم دیگه‌ای از همین کارگردان (قلعه متحرک هاول (2004)) شکسته شد]. اینجوری شاید به قبول این نکته راضی بشین که با یه انیمیشن معمولی سر و کار ندارین. به قول راجر ابرت با این دید به این فیلم نگاه نکنید که “کارتونه، پس نمی‌بینمش!” یا اگه فقط اهل کارتون‌های والت دیسنی هستین، باید بدونین که اینم تهیه‌کننده‌ش دیسنیه!”

فیلم از درون ماشینی شروع می شه که چیهیرو، دختربچه‌ی 10 ساله به همراه پدر و مادرش به سمت خونه‌ی جدیدشون در یکی از شهر های ژاپن در حرکتند. پدر تصمیم می‌گیره که یه راه میون‌بر رو انتخاب کنه اما مسیر رو گم می کنه و به تونلی می‌رسه که اونا رو به یه سرزمین زیبا و سرسبز می‌رسونه. بعد از گذشت مدتی، متوجه می‌شن که اونجا یه شهر متروکه‌س و درعین حال رستورانهایی داره که توشون پره از انواع غذاها و دسر و … . پدر و مادر شروع به خوردن می‌کنند و چیهیرو که احساس نگرانی خاصی نسبت به اونجا داره، از رستوران بیرون میاد و در شهر متروکی که حالا داره به سمت شب شدن میره، سرگردان میشه. روی پلی منتهی به یه حمام بزرگ، با پسری روبرو می‌شه که بهش اخطار می‌کنه که قبل از تاریک شدن کامل هوا، اونجا رو ترک کنند. چیهیرو هم سریعاض به سمت رستوران بر‌می‌گرده، اما در کمال حیرت و وحشت می‌بینه که پدر و مادرش به دو خوک تبدیل شدن و راه بازگشتشون هم با یک رودخونه بزرگ بسته شده. بدن چیهیرو بعد از چند لحظه شروع می‌کنه به شفاف شدن و او متوجه کشتی‌ای می‌شه که از دور می‌رسه و در ساحل رودخونه مسافرای خودش رو پیاده می‌کنه؛ مسافرانی که همشون ارواح و موجودات ترسناکی هستند که به سمت حمام روانه شدن. پسری که چیهیرو قبلاً دیده بود، اینجا به کمکش میاد و اونو از تبدیل شدن به شبح نجات میده. اما بهش پیشنهاد می‌کنه که برای نجات جون خودش و مادر و پدرش، به حمام بره و تقاضای کار کنه.
ماجراهایی که از این پس پیش میان، همگی لحظه هایی رو بوجود میارن که فیلم رو با قدرت تا انتها پیش می‌برن و شخصیت جدیدی از چیهیرو می‌سازند که با اون چیزی که در ابتدا بوده، کلی تفاوت داره.

آثار میازاکی عمق و پیچیدگی ای دارند که بیشتر انیمیشن های آمریکایی از اون بی‌بهره هستند. کارهایی که با دست طراحی شدن و نه با کامپیوتر. همونقدر که سایر کارتون‌هایی از این دست رو جزئیات تصویریشون وقت میذارن، میازاکی روی شخصیت‌پردازی کاراکترهاش تاکید می‌کنه. ضمن اینکه رنگ‌آمیزی شاداب ، یکی از مشخصه های کارتون های میازاکی به حساب میاد.

سه تم اصلی که داستان بر مبنای اونها بنا گذاشته شده، حرکت از کودکی به بلوغ و در واقع نوعی اعتراض به فراموش کردن ارزشها، حرص و طمع و همینطور تغییرات محیطی زندگی جدید هستند. نکته جالب اینکه هرسه‌ی اینها در ماورای داستان اصلی قرار دارن و به شکل مستقیم در فیلم بازگو نمیشن.

خوب! به نظرتون داستان، آشنا نیست؟ به کودکیتون برگردین…کتاب‌هایی که خوندین…قصه هایی که شنیدین…
بله! “آلیس در سرزمین عجایب” ؛منتها یه ورژن ژاپنی، یه دنیای عجیب و غریب با هیولاها و توهمات مربوط به خودش و البته یه دختربچه‌ی مهربون که قراره در طول داستان، متحول شه.

.

پی‌وست:
همونطور که تو پست قبلی هم گفته بودم، به موسیقی کارتون های ژاپنی علاقه زیادی دارم. میازاکی، تقریباً تو تمام کارتون هایی که ساخته با یه آهنگساز کار کرده: جو هیساشی (=Joe Hisaishi) و البته نتیجه کارش با این آهنگساز 57 ساله رو هم گرفته. از اون طرف هم هیساشی رو به خاطر کارهای درخشانش با میازاکی میشناسن با وجود اینکه پایه‌ی موسیقی هیساشی بر مبنای تم های اصیل ژاپنیه، اما وزنه‌ی کلاسیک موسیقیش بر جنبه های دیگه اون سنگینی می کنه.

شدیداً توصیه می کنم که آهنگ‌های پایین رو دانلود کنید. اولی، تم اصلی موسیقی فیلم Spirited Away هستش و برای سهولت شما عزیزان یادآور می‌شود که حدود 20 ثانیه موسیقی یانگوم‌وار اولش داره! بهش دست نزدم که بعداً به نقض کپی‌رایت و اینا متهم نشیم! خواستین خودتون با یکی از برنامه های مرتبط اون تیکه رو ببرین بندازین دور! دومی هم که ایستگاه ششم نام داره و جای توضیح بیشتر نداره. (خیالتون رو راحت کنم، پیانوی بسیار آرامش‌بخشیه. هیچ‌گونه تم ژاپنی هم توش به کار نرفته.)

♫ Return 
♫ the Sixth Station

منابع:
صفحه مربوط به فیلم در Imdb
صفحه مربوط به فیلم در ویکی‌پدیا
نقد راجر ابرت بر فیلم شهر اشباح

اگر موضوع این پست، موردپسندتون بوده، پیشنهاد می‌کنم اینها رو هم بخونید:

◄  سفر به یک دنیای پیچیده‌ی پیچیده: نگاهی به کارتون قلعه‌ی متحرک هاول
◄ پرنسس مونونوکه: شاهکار انیمیشن‌های دنیا